“Doe mee in de regio, de zorg heeft de vrijgevestigden nodig!”

Mentale gezondheidsnetwerken, overlegtafels, casusoverleggen, domeinoverstijgend samenwerken, verkennend gesprek… Allemaal termen die worden gebruikt in het kader van de regionale samenwerking: een belangrijk speerpunt in het integraal zorgakkoord. Is regionale samenwerking de oplossing voor de problemen in de zorg? Wat betekent dit precies voor vrijgevestigden? Hoe positioneer je jezelf in de regio? In dit interview gaat LVVP-voorzitter Brigitte Baeten in op deze en andere vragen. “Vrijgevestigden zijn landelijk verantwoordelijk voor 20% van het zorgaanbod in de ggz – en dat tegen 6% van de kosten. Dit betekent dat wij als vrijgevestigden een grote impact kunnen hebben.”  

Kun je uitleggen waarom de samenwerking in de regio actief opgepakt moet worden? Wat is de rol voor de vrijgevestigden hierin?

De Nederlandse gezondheidszorg staat onder druk. Ondanks initiatieven en plannen om de kwaliteit en toegankelijkheid van de algehele zorg op peil te houden, is de zorg schaars en niet goed verdeeld. En dit neemt verder toe. Onderdelen van de zorg verdwijnen en de beschikbaarheid van de zorg die overblijft, gaat achteruit. De middelen zijn beperkt. Personeel is schaars. De toegankelijkheid van de zorg verslechtert. We zien veel patiënten die een andere vorm van zorg nodig hebben dan nu beschikbaar is.

De uitwerking van het Integraal ZorgAkkoord (IZA) moet een belangrijke bijdrage gaan leveren aan het goed, toegankelijk en betaalbaar houden van de hele zorg. Regionale samenwerking staat daarin centraal, met intensievere en slimmere domein-overstijgende samenwerking tussen relevante professionals. De zorg moet ‘passend en zinnig’ worden, luidt het credo.

Binnen het IZA is er veel aandacht voor de oplopende wachttijden binnen de ggz, met name voor de mensen die de hulp het hardst nodig hebben. Vanuit het IZA zijn zorgprofessionals en zorgverzekeraars aangestuurd om in te zetten op een betere samenwerking tussen de ggz, huisartsen en het sociaal domein. Doel is om de toegankelijkheid van de ggz duurzaam te borgen (door de in-, door- en uitstroom te verbeteren), de zorgcapaciteit beter te benutten en in te zetten op passende zorg (de beste zorg op de juiste plek op het goede moment). Dit doen ze, onder andere, door mentale gezondheidsnetwerken in de regio’s te organiseren.

Vrijgevestigden leveren ongeveer 20% van de ggz-zorg tegen ongeveer 6% van de kosten. Dat betreft zowel de generalistische basis-ggz als de complexere gespecialiseerde ggz. De vrijgevestigden zijn dus mede een belangrijke partij in het zorglandschap van alle regio’s en zij kunnen bijdragen aan de mentale gezondheidsnetwerken in de regio.

Vrijgevestigden kiezen ervoor om vooral met patiënten bezig te zijn en niet te veel met ‘randzaken’. Nu roept de LVVP op om regionaal initiatief te tonen en aansluiting te zoeken bij de overleglegtafels in de eigen regio. Waarom is dat belangrijk als ik mijn patiëntenstroom toch wel op gang houd?

De LVVP vindt dat deelnemen van de vrijgevestigden aan de diverse overlegstructuren in de regio en daarin meedenken van groot belang is. Door zelf actief en zichtbaar deze rol te pakken, kunnen we bijdragen aan de oplossing van de problemen in de regio. Er is een transformatie gaande in de ggz: de infrastructuur verandert, verwijsstromen zullen anders worden en de positie van de vrijgevestigde is hierin niet vanzelfsprekend. Als we zichtbaar naar buiten treden en ons deel van de systeemverantwoordelijkheid oppakken, zal dit onze positie versterken. We hebben een groot probleem in Nederland, er móét iets gebeuren. Er staan een kleine 100.000 mensen op een wachtlijst. Van de ruim 97.000 mensen die nu wachten op geestelijke gezondheidszorg, wachten 55.000 mensen langer dan de maximale toegestane wachttijd. Wij, de vrijgevestigden, kunnen onderdeel worden van de oplossing, als we meedoen in de regio’s.

Je hebt enerzijds overlegtafels (zoals de transfertafel en het casusoverleg) en anderzijds de mentale gezondheidsnetwerken. Wat is het verschil?

De overlegtafels zijn enige jaren geleden geïnitieerd door de landelijke stuurgroep ‘toegankelijkheid en wachttijden ggz’. De LVVP zit in deze landelijke stuurgroep. Deze stuurgroep werkt aan meer samenwerking in de regio om de (te) lange wachttijden te beteugelen en de toegankelijkheid van de ggz te verbeteren. Het idee van versterken van de regionale samenwerking is nu verankerd in het Integraal Zorg Akkoord. De transfertafels en casusoverleggen hebben een plek gekregen in de mentale gezondheidsnetwerken. Daarnaast heeft het mentale gezondheidsnetwerk nog een andere belangrijke functie: het voeren van een verkennend gesprek.

Hoe ziet de LVVP het verkennend gesprek? Is dit echt een oplossing voor de wachttijdenproblematiek?

Het concept van het verkennend gesprek komt voort uit het IZA en is daarmee een feit: het gaat sowieso uitgevoerd worden, met óf zonder de vrijgevestigden.

Het is niet realistisch om te denken dat de wachtlijsten met het verkennend gesprek zomaar een-twee-drie zijn opgelost. Het idee van het verkennend gesprek is dat mensen met psychische en sociale problemen sneller de juiste ondersteuning of zorg krijgen, op de juiste plek. Regelmatig is dat niet de ggz, maar het sociaal domein. Iemand met schulden kan bijvoorbeeld beter geholpen zijn met schuldhulpverlening dan met behandeling door een psycholoog. Een ggz-behandeling kan daarna soms alsnog nodig zijn, maar zonder goede thuissituatie, zonder stabiliteit, is de effectiviteit veel lager. Door deze triage en toeleiding komt er ruimte op de wachtlijst voor mensen die wel ggz nodig hebben.

Een ander voordeel van het voeren van een verkennend gesprek is ook dat mensen sneller duidelijkheid krijgen: je weet waarop je wacht, ook al is er een wachtlijst. Mensen hebben er niets aan om lang op een wachtlijst te staan, om er vervolgens achter te komen dat ze bij die ggz-aanbieder niet aan het juiste adres zijn.

Vrijgevestigden zijn (landelijk) verantwoordelijk voor 20% van het zorgaanbod in de ggz. Dit betekent dat wij als vrijgevestigden een grote impact kunnen hebben.

Zij er al resultaten bekend van het verkennend gesprek?

In verschillende regio’s is geëxperimenteerd met het verkennende gesprek. De eerste cijfers tonen aan dat ongeveer een kwart van de patiënten beter af is met andersoortige hulp dan ggz, bijvoorbeeld schuldhulpverlening, activiteiten in een buurthuis of andere ondersteuning vanuit het sociaal domein. Dat een kwart van de mensen na een verkennend gesprek niet wordt doorverwezen naar de ggz, is bemoedigend voor afname van de wachtlijsten en de passende zorg.

Hoe ziet de LVVP de positie van de vrijgevestigden binnen het verkennend gesprek?

Het verkennend gesprek bestaat uit triage en toeleiding. Het is belangrijk dat diegenen die het verkennend gesprek voeren, de vrijgevestigden op hun netvlies hebben als blijkt dat een behandeling in de ggz het meest passende antwoord op de hulpvraag is. In veel regio’s gaat men gebruik maken van een zogenaamde digitale wachtlijst. Degenen die het verkennend gesprek voeren, kijken dan welke ggz-aanbieder de benodigde zorg biedt én wie de kortste wachttijd heeft. Uiteraard heeft de patiënt ook zeggenschap. Maar in de praktijk zal het er toch op neerkomen dat, als je niet op deze digitale wachtlijst staat, de patiënt niet naar jou wordt toegeleid. Belangrijk is dat alle belangrijke zorgpartners, waaronder de vrijgevestigden, zichtbaar en toegankelijk zijn voor een vlotte toeleiding naar de passende zorg.

We kunnen natuurlijk ook zelf meedoen bij het in kaart brengen van de hulpvraag. In veel regio’s is men nog op zoek naar ggz-professionals die zo’n verkennend gesprek wel willen voeren. Maar let wel, het verkennend gesprek is nadrukkelijk géén zorg, maar triage: het gaat aan de zorg vooraf. Als dit soort werk jou aanspreekt, stap dan naar voren en neem contact op met de projectleider mentale gezondheidsnetwerk(en) in jouw regio. Vanaf 1 januari 2025 wordt de inzet van de ggz-professional binnen het verkennend gesprek betaald.

Verwacht je niet dat de meeste patiënten nog steeds rechtstreeks door de huisarts naar ons worden verwezen?

Dat moet de praktijk gaan uitwijzen. Ik verwacht niet dat de huisarts iedereen met mentale problemen verwijst naar het verkennend gesprek. Als de problematiek eenduidig is, kan er direct worden doorverwezen. De huisarts kan een verkennend gesprek aanvragen als er twijfel is over de beste aanpak van psychische klachten, omdat er ook andere problemen spelen, zoals schulden of eenzaamheid zoals schulden of eenzaamheid. Dan kan de samenwerking in de regio leiden tot sneller en passende zorg. Er zullen ongetwijfeld verkennende gesprekken gaan plaatsvinden waarvan je achteraf kunt zeggen: was dat nou nodig?

Zorgverzekeraars Nederland gaat op dit moment uit van 120.000 verkennende gesprekken per jaar. De verwachting is dat ongeveer een derde van alle inwoners met een hulpvraag zal verwezen worden naar het verkennend gesprek. Vanaf 1 januari 2025 zit het verkennend gesprek in het basispakket. Dat betekent dat verzekerden ook recht hebben op deze vorm van zorg.

Hoe positioneer je je als vrijgevestigde aan de overlegtafels?

Vrijgevestigden zijn (landelijk) verantwoordelijk voor 20% van het zorgaanbod in de ggz. Dit betekent dat wij (vrijgevestigden) een grote impact kunnen hebben. Wij, vrijgevestigden, zijn vakbekwame gz-psychologen, klinisch (neuro-) psychologen en psychotherapeuten die vanuit een eigen praktijk generalistische basis- en/of gespecialiseerde ggz bieden.
Dit is wat ons onderscheidt van andere ggz-aanbieders:

• diagnostiek én behandeling door één en dezelfde deskundige, BIG-geregistreerde professional;
• persoonlijke zorg, passend bij de patiënt;
• zorg dichtbij huis;
• lokaal ingebed en korte lijnen met de verwijzer.

Deelnemen aan de samenwerking in de regio kost tijd. Kunnen vrijgevestigden hiervoor een vergoeding krijgen?

Vooralsnog is er geen vergoeding. Hierover wordt wel gesproken met de zorgverzekeraars, maar tot dusver nog zonder resultaat.

De regionale ondersteuningsstructuren (ROS) hebben subsidie gekregen van ZonMw voor het vergroten van de organisatiegraad van samenwerkingsverbanden van professionals in de eerste lijn. Vrijgevestigde psychologen kunnen (nog) geen beroep doen op deze subsidie, omdat zij (nog)niet worden gezien als eerste lijn. Echter de eerste lijn in de praktijk staat tegenwoordig voor: kleinschalige zorg, op maat, in de wijk verankerd. Dan zeg ik: dat zijn wij! Vanuit de LVVP dringen we er daarom bij ROS’en op aan om ons mee te nemen in subsidieaanvragen. Zo gaat Proscoop (ROS) nu in de nieuwe ZonMw subsidieaanvraag rond Versterking Eerste lijn Drenthe budget opnemen voor beroepsgroepen die wél tot de eerste lijn behoren, maar nu geen aanspraak kunnen maken op financiering.

Wat raad je de leden aan om in hun eigen regio te doen?

Zorg dat je geïnformeerd bent over de ontwikkelingen die gaande zijn en zullen doorgaan, met of zonder de vrijgevestigden. Neem deel aan het online lunchoverleg dat de LVVP voor jouw regio organiseert. Bezoek regelmatig ‘jouw’ regiopagina op onze website. Hier kun je zien wie in jouw regio kartrekker is en/of er een groepsapp is aangemaakt. Neem contact op met de kartrekker of sluit je aan bij de groepsapp. Elke regio heeft een groepje vrijgevestigden nodig om de vrijgevestigden te vertegenwoordigen. Is dat er allemaal nog niet in jouw regio, vraag dan de LVVP om een online lunchoverleg te organiseren. Dat doen we graag.

Wat kun je wel/niet van de LVVP verwachten?

Wel: De LVVP neemt landelijk actief en zichtbaar systeemverantwoordelijkheid om bij te dragen aan oplossingen van problemen in de ggz: het inzetten van schaarse zorgcapaciteit, de beperkte zorggelden en het verminderen van de wachttijden voor patiënten met een complexe zorgvraag.

Wij verzorgen online lunchoverleggen, denken actief mee over de aanpak, houden de regiopagina’s op de website up-to-date, bieden een platform aan regionale kartrekkers om met elkaar te overleggen en best practices uit te wisselen.

Niet: wij kunnen de belangenbehartiging in de 31 regio’s niet leveren. Je moet als groep vrijgevestigden in de regio de deelname aan overlegtafels en het verkennend gesprek én de onderlinge afstemming, zelf organiseren.

Tot slot: wat zou je je collega’s willen meegeven?

De LVVP wil blijven werken aan een betere in-, door- en uitstroom van patiënten naar de best passende plek op elk moment in de behandeling. Wij zitten actief aan tafel, met lef en durf, met een actieve houding én in samenwerking. Doe mee, de zorg heeft de vrijgevestigden ook nodig en dit gaat de maatschappelijke betrokkenheid en het werkplezier verhogen.

Ik wens u allen goede feestdagen toe en de LVVP heeft zin in 2025!